Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
rel=nofollow

Kerstboom

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Een versierde kerstboom.

Een kerstboom is een naaldboom die in de periode rond kerstmis versierd wordt met kaarsjes of lampjes, ballen, linten of strikken, eventueel „engelenhaar” en decoratieve figuren zoals engelen, sterren, rendieren of pakjes en een piek.

Periode

Het moment waarop de kerstboom wordt opgetuigd verschilt van streek tot streek en van religie tot religie. In Nederland geldt de ongeschreven regel dat kerstbomen en andere kerstversieringen pas na Sinterklaas (5 december) mogen worden aangebracht. Uiterlijk met Driekoningen (6 januari) wordt de boom weggehaald: volgens de overlevering brengt het ongeluk als de kerstboom na Driekoningen nog in huis staat.[bron?]

Geschiedenis

Oorsprong van het gebruik

De geschiedenis van de kerstboom is ingewikkeld. Over waar en wanneer het gebruik van de kerstboom exact ontstond, bestaan verschillende meningen,[1] maar het is vrij zeker dat deze ontstond uit voorchristelijke gebruiken.[2]

Vaak wordt verwezen naar het joelfeest van de oude Germanen. Rond de periode van de winterzonnewende legden zij dennentakken op de openbare plaatsen en voor de huizen. Dat zag er nog helemaal niet uit als wat men nu een kerstboom zou noemen.

De eerste versierde kerstboom waarvan we vandaag weet hebben, stond in Riga, Letland, in 1510.[3]

Het eerste bewijs van een versierde boom die binnenshuis stond, stamt uit een kroniek van een gildehuis in Bremen in 1570. Daarin is sprake van een kleine den of spar, waarin appelen, dadels, noten, krakelingen en papieren bloemen hingen. De kinderen van de gildeleden mochten op kerstdag de lekkernijen uit de boom schudden en opeten.[1]

Uit het jaar 1597 is bekend dat een groep kleermakers in Bazel (Zwitserland) een groene boom met appelen en kaas versierden, deze in hun herberg opstelden en er vervolgens van aten.[1]

Vanuit de gildehuizen en beroepsverenigingen kwam de kerstboom langzaam in de privéhuizen terecht.[1]

In de 17e en 18e eeuw verspreidde het gebruik zich van stad tot stad, maar nog niet op het platteland.[1]

De christelijke kerken, en vooral de Rooms-Katholieke Kerk,[feit?] hebben de kerstboom lange tijd geweerd. De kerstboom heeft met de inhoud van het christelijke Kerstfeest niets te maken. Opvallend genoeg zijn het juist hun negentiende-eeuwse geestverwanten[Toelichting gevraagd] die ervoor hebben gezorgd dat de kerstboom in Nederland ingang vond. In de negentiende eeuw heeft het Réveil een belangrijke rol gespeeld bij de introductie van deze kerstboom. Kenden in eerste instantie alleen rijke gezinnen het gebruik van een spar in huis, de zondagsschool heeft hem brede populariteit gebracht. De zondagsschool, opgericht door figuren uit het Réveil, was niet alleen een geschikte manier om het evangelie te verspreiden maar ook om armen van middelen te voorzien. Sindsdien staat de kerstboom volgens sommige kerken symbool voor 'het Licht'.

De Katholieke Kerk heeft een eigen betekenis aan de boom gegeven. De driehoekige vorm van de kerstboom zou de heilige drie-eenheid vertegenwoordigen van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.[feit?]

Kerstbomenverkoop

De traditionele straathandel als verkoopkanaal van kerstbomen is de laatste jaren verschoven naar het grootwinkelbedrijf, tuincentra en via internet. Dit heeft vooral te maken met de 'one stop shopping cultuur' van tegenwoordig. Men heeft steeds minder tijd om een kerstboom op straat te kopen. Men gaat liever naar een centraal punt waar men tevens de rest van de dagelijkse boodschappen kan doen. Het verkopen van kerstbomen via internet begint ook steeds populairder te worden.

Tuincentra en grootwinkelbedrijven gebruiken de kerstboom als 'trigger' om bezoekers naar hun winkel te trekken. De kerstboom wordt daar tegen een concurrerende prijs aangeboden. De winst tijdens de kerstdagen wordt niet gemaakt op de kerstbomen, maar meer op de versiering in en om de kerstboom.

Uit milieuoverwegingen maken adoptie-, huur- of statiegeldbomen opgang. De bomen (met kluit) worden gehuurd en kunnen na de kerstdagen weer ingeleverd worden, waarna ze herplant worden.

Het gros van de kerstbomen komt uit Scandinavië en de Ardennen.

Boomsoort

De meest populaire kerstboom is de fijnspar, Picea abies. Ook andere soorten uit de geslachten Zilverspar, Spar, Den en Pseudotsuga zijn in gebruik als kerstboom. In het kerstlied is O, Tannenbaum vertaald als O, dennenboom, wat heel terecht is, aangezien zowel "spar" als "den" oude Nederlandse woorden zijn voor "naaldboom".[bron?] De laatste decennia wordt de naam "den" meestal gereserveerd voor wat vroeger "pijnboom" heette (het genus Pinus).

Kunstkerstboom

Naast de echte kerstboom bestaan er ook kunstkerstbomen, die vooral in tuincentra te koop zijn. Dergelijke bomen zijn meestal opgebouwd uit een metalen frame en vlamvertragende kunststof. De punten van de takken zijn lichtjes. Dit is gedaan om de boom een zo afgewerkt mogelijke vorm te geven. Tegenwoordig kan men een spuitbus, met de geur van een echte boom, bij de kunstkerstboom kopen om zo toch de illusie te wekken een 'echte' boom te hebben.

Versiering

Een kerstboom wordt vaak versierd. Enkele bekende onderdelen van de versiering:

Kerstboomverbranding

In het begin van het nieuwe jaar worden tijdens een kerstboomverbranding de kerstbomen verbrand in veel Nederlandse en Vlaamse gemeenten. Vooral jongeren verzamelen dan kerstbomen en leveren ze in op een bepaalde plaats. Vervolgens worden de kerstbomen op een avond in het bijzijn van de brandweer aangestoken en verbrand.

Trivia

  • Jaarlijks is bij IJsselstein in Nederland de grootste verlichte kerstboom te zien in de vorm van lichtjes in de zendmast.[4]
  • In 2009 baarde de Haagse Hogeschool opzien met een maatregel om dat jaar voor het eerst geen kerstboom te plaatsen, vanwege het 'internationale karakter en de diversiteit' binnen de school. De school vond een kerstboom 'redelijk gerelateerd (…) aan een christelijk feest' en hing alleen slingers en lampjes op, naar het thema 'licht en warmte', dat volgens de directie door iedereen op zijn eigen manier kan worden ingevuld.[5]
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 (de) Monika Rößiger, Zeit online, december 2012, Der erste Weihnachtsbaum stand im Zunfthaus
  2. º University of Florida, IFAS extension, Suwannee County, The History of the Christmas Tree
  3. º University of Illinois Extension, Christmas Tree Facts, Great Moments in Christmas Tree History, http://extension.illinois.edu/trees/facts.cfm
  4. º De Grootste Kerstboom ter Wereld
  5. º

Wikimedia Commons  Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Christmas tree op Wikimedia Commons.

rel=nofollow
rel=nofollow