Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
rel=nofollow

Kerstbal

Uit Wikisage
Versie door Mendelo (overleg | bijdragen) op 31 dec 2019 om 17:59
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Kerstbal in Nordmann-spar
Bestand:Giant christmas ball.jpg
Reuzenkerstbal

Een kerstbal is een ornament dat in een kerstboom wordt gehangen.

In een kerstboom hangen vaak tientallen kerstballen. Kerstballen zijn oorspronkelijk van geblazen glas, maar tegenwoordig worden ze, vanwege de onbreekbaarheid, ook vaak van kunststof gemaakt. In het bijzonder heeft de rage om kerstverlichting en -versiering in bomen in de tuin te plaatsen hiermee te maken.

Vroeger werden papieren slingers en geknipte papieren figuren, snoepgoed, koekjes en fruit (walnoten, appelen) in een boom gehangen als versiering. Midden 19e eeuw kwamen de glazen kerstballen op, die door mensen thuis geproduceerd werden, vooral in Thüringen. Volgens een legende was een glasblazer uit Lauscha de eerste die glazen kerstballen maakte, omdat hij in 1847 geen geld had voor noten en appelen. Hij zou daarom parfum- of balsemflesjes als ballen opgeblazen hebben om ze in de kerstboom te hangen. Het waarheidsgehalte van dit verhaal kon niet met schriftelijke documenten worden aangetoond; in elk geval was ook het basismateriaal voor het glas niet gratis. Wel is een werkopdracht bewaard gebleven van een glasblazer die in 1848 voor het eerst zes dozijn ’Weihnachtskugeln’ in verschillende groottes maakte. Deze waren dus ook niet voor zijn eigen kerstboom bedoeld.

De ballen werden binnenin voorzien van een laagje metaal om de oppervlakte te laten spiegelen. Aanvankelijk gebruikte men hiervoor een legering uit tin en lood, die schadelijk was voor de gezondheid. Vanaf 1870 verkregen de ballen hun glans door zilvernitraat, dat ook vandaag nog gebruikt wordt bij het maken van spiegels. De verzending naar andere streken gebeurde door uitgeverijen en transporteurs uit Sonneberg. De massaproductie van deze versiering werd in 1867 mogelijk door de bouw van een industriële glasblazerij met gas. Voordien gebruikte men thuis een ❥ bunsenbrander met koolzaadolie of paraffine. Door de hetere gasvlam konden grotere glazen ballen worden gemaakt met een dunnere buitenkant. De spiegelende ballen werden door de thuiswerkende familieleden of later de fabriekswerkers in verf gedompeld of soms van glanzende stukjes voorzien. Het zetten van een kerstboom was vóór de negentiende eeuw in Nederland een zeldzaamheid. Het gebruik werd waarschijnlijk meegebracht door Duitse middenstanders zoals banketbakkers.

Kerstballen worden ook gebruikt als decoratief element in kerststukken, guirlandes of als losse decoratie.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties
  • J. L. de Jager, Volksgebruiken in Nederland. Een nieuwe kijk op tradities (Utrecht/Antwerpen 1981)
  • Helsloot, J.I.A. (2004) De kerstboom prijkt, ’t is kinderfeest. Kinderen en Kerstmis tussen 1840 en 1960. In: S. Noorda & Chr. Oele [red.] Er is een kindeke… De geboorte van Jezus in de Nederlandse en Vlaamse cultuur. Amsterdam University Press, Amsterdam, pp. 123-146.
  • Geschiedenis van de kerstbal. IsGeschiedenis.nl Geraadpleegd op 1 oktober 2019
rel=nofollow
rel=nofollow

Wikimedia Commons  Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Christmas baubles op Wikimedia Commons.

rel=nofollow