Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
rel=nofollow

Attische kalender

Uit Wikisage
Versie door Mendelo (overleg | bijdragen) op 4 feb 2014 om 15:33 (door magistraten bepaald ō.)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De Attische kalender was de kalender die gebruikt werd in het oude Athene. Het is een lunisolaire kalender, dat wil zeggen, een kalender die elementen combineert van zowel zonnekalenders als maankalenders.

Het jaar

Het jaar begon met de eerste nieuwe maan na de zomerzonnewende. Een gewoon jaar bevatte twaalf maanden, maar soms werd na de maand poseideoon, de zesde maand, een intercalaire maand (schrikkelmaand) ingevoegd.

Maanden

Het begin van de maand en het toevoegen van schrikkelmaanden werd bepaald door magistraten die zelf geen astronoom waren. Theoretisch begon de maand met het zichtbaar worden van de nieuwe-maansikkel na de astronomische nieuwe maan. Een maand van 29 dagen heette een κοῖλος μήν (koilos mēn, holle maand). Wanneer de maand 30 dagen had, was dit een μήν of πλήρης μήν (plērēs mēn, volle[dige] maand). De eerste dag van de maand was de νουμενία (noumenía), en de laatste dag heette ἕνη καὶ νέα (hénē kaì néa, „oud en nieuw”).

De Attische maand was ingedeeld in drie decades van 10 of 9 dagen. De eerste decade heette de (μηνὸς) ἱσταμένου (mēnòs histaménou), de tweede decade was de (μηνὸς) μεσοῦντος, (mēnòs mesountos) of ἐπὶ δέκα (epì déka), en de derde decade werd de (μηνὸς) φθινόντος, (mēnòs) phthinóntos genoemd. Gedurende de eerste en de tweede decade werden de dagen van 1 tot 10 genummerd; in de derde decade werd van 10 afgeteld naar de laatste dag van de maand. Wanneer de maand slechts 29 dagen had, sloeg men dag 2 in de derde decade over en ging dadelijk naar ’oud en nieuw’.

01e maand ὁ ἑκατομβαιών Hekatombaion juli/augustus Tijd om de hekatomben te offeren.
02e maand ὁ μεταγειτνιών Metageitnion augustus/september Tijd om te verhuizen.
03e maand ὁ βοηδρομιών Boèdromion september/oktober Maand van de herdenking van de slag tegen de Amazones door Theseus.
04e maand ὁ πυανεψιών Puanepsion oktober/november Dankt zijn naam aan een bonengerecht dat op een feest gegeten werd.
05e maand ὁ μαιμακτηριών Maimaktèrion november/december Genoemd naar Zeus Maimaktes (=’De Stormachtige’)
06e maand ὁ ποσειδεών Poseideon december/januari Naar de zeegod Poseidon
07e maand ὁ γαμηλιών Gamèlion januari/februari Tijd der bruiloften.
08e maand ὁ ἀνθεστηριών Anthestèrion februari/maart Tijd der bloesems en van het bloemenfeest.
09e maand ὁ ἐλαφηβολιών Elafèbolion maart/april Tijd van de hertenjacht.
10e maand ὁ μουνιχιών Moenichion april/mei Tijd van het feest van Artemis Moenichia (=uit de stad Moenichia)
11e maand ὁ θαργηλιών Thargèlion mei/juni Feest voor Apollos en Artemis
12e maand ὁ σκιροφοριών Skirophorion juni/juli Feest van de zonneschermdragers ter ere van Athena

Feesten

  • Hekatombaiōn was de eerste maand. In deze maand werden grote offers van hekatomben (100 runderen) gebracht.
  • Van 15 tot en met 21 boèdromiōn werden de Eleusinische mysteriën gehouden.
  • In de maand puanepsiōn werd de puanepsia gevierd, een feest ter ere van Apollon waarop men een gerecht van bonen of van peulvruchten bereidde.
  • In de maand maimaktèriōn werd de maimaktèria gevierd, het feest van Zeus maimaktès, de wintergod der stormen.
  • Gameliōn was gewijd aan het heilige huwelijk van Hera en Zeus en werd als een goede maand beschouwd om te trouwen.
  • Van 12 tot en met 15 gameliōn werd het Lenaia-festival gehouden ter ere van Dionysus. Het feest had wel wat weg van de tegenwoordige Valentijnsdag.

Jaartelling

Om de jaren te tellen werd aanvankelijk gebruik gemaakt van eponiemen: lijsten waarin stond opgetekend wanneer de archontes, Atheense magistraten, hun ambt uitoefenden.

Later werden jaartallen aangegeven per olympiade, perioden van vier jaar. Daarmee werd de Attische telling als één van de weinige jaartellingssystemen uit de klassieke oudheid onafhankelijk van de regeerperiodes van bepaalde heersers. Nadat de Romeinse keizer Justinianus I de Olympische Spelen (en andere heidense instellingen) in 529 verbood, viel de olympiadentelling na de 327e olympiade in onbruik.

De eerste olympiade was in 776 v.Chr. Het jaar 2024 zou volgens deze telling jaar 4 van de 700e olympiade zijn.

Olympiade

Ontbrekende gegevens

Het is niet precies geweten hoe de Atheners hun maandkalender van 354-355 dagen in de pas hielden met de seizoenen in het zonnejaar 365,2422... dagen. Sommigen stellen dat de invoeging van een schrikkelmaand later systematisch gebeurde in de jaren 3, 5, 8, 11, 13, 16 en 19 van de cyclus van Meton, maar hiervoor bestaat geen vast bewijsmateriaal, aangezien geen enkele auteur uit de Oudheid dit specifiek heeft beschreven. Voor zover bekend is, was Philochoros de enige die een boek schreef over de Atheense kalender, maar zijn werk is verloren gegaan. Aristoteles vond dat de Griekse kalenders slecht gemaakt waren. In de Griekse literatuur staan nog meer dergelijke opmerkingen: Aristophanes spotte in het theaterstuk De Wolken dat de nieuwe hieromnemon, de priesterlijke functionaris die moest toezien op de kalender en de feestdagen, maar moest zorgen dat de kalenderdagen beter samenvielen met de zichtbare maancyclus dan dat bij zijn voorganger het geval was geweest.[1][2] Uit de tweede eeuw v.Chr. zijn situaties bekend dat de feestdagenkalender zo sterk afweek van de werkelijke maancyclus, dat men soms een dubbele datum noteerde: de datum ’volgens de godheid’, waarmee blijkbaar de maan bedoeld werd, en de datum ’volgens de archon’, dus de door de Atheense overheid vastgelegde feestenkalender.[3]

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen en verwijzingen
  • (en) Webster’s 1913 Dictionary voor de basisstructuur van de kalender
  • (en) Michael Lahanas, Ancient Greece: Time Measurements

  1. º Norbert Elias, On Civilization, Power, and Knowledge: Selected Writings University of Chicago Press, 1998, p. 264.
  2. º Aristophanes. De Wolken, 615-626.
  3. º Denis Feeney, Caesar's Calendar: Ancient Time and the Beginnings of History University of California Press, ISBN 780-52025801-3 p. 195
rel=nofollow
rel=nofollow
rel=nofollow