Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
rel=nofollow

Hebreeuws alfabet

Uit Wikisage
Versie door Mendelo (overleg | bijdragen) op 22 dec 2011 om 15:49 (sjabloon {{Heb}} deel 2, klinkers)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Het Hebreeuwse alfabet of alef-bet is het alfabet dat gebruikt wordt voor het schrijven van het Hebreeuws, zowel het Modern Hebreeuws, een van de officiële talen van Israël, als het Tenachisch Hebreeuws (ook wel het Klassiek Hebreeuws). Het alfabet telt 22 letters, de later uitgevonden klinkertekens niet meegerekend. Het Hebreeuws wordt van rechts naar links geschreven. In de plaats van alfabet, gebruikt men ook het woord alef-bet, afgeleid van het Hebreeuwse woord אלף-בית, dat is samengesteld uit de eerste twee letters: alef en beet. Ook andere Joodse talen zoals het Jiddisch (een West-Germaanse taal) en soms het Ladino (Joods-Spaans) gebruiken het Hebreeuwse alfabet.

Hebreeuws

Matres lectionis

De letters waarmee het Hebreeuws werd geschreven, dienden vooral als medeklinkers. Vijf letters (א ה ו י) dienden als matres lectionis („leesmoeders”), wat inhoudt dat men de uitspraak van de klinkers kon afleiden van deze letters.

Nikoed (klinkertekens)

De Masoreten bedachten later een systeem om de in hun tijd gebruikelijke uitspraak vast te leggen zonder de eigenlijke tekst van de heilige Schrift te veranderen. Dit gebeurt door punten en kleine streepjes, nikoed genaamd (נִקּוּד), die onder en boven de medeklinkertekst worden gezet. De klinker wordt uitgesproken na de letter waar het klinkerteken staat bjgevoegd.

Harde en zachte uitspraak

Enkele medeklinkers hebben twee klanken: een harde plosief en een zachte fricatief. Als een letter een harde klank heeft, dan krijgt het vaak een puntje in het midden, een dagesj, die bij een zachte klank altijd ontbreekt. Soms wordt een zachte klank expliciet aangegeven met een streepje boven de letter, een rafee. Zulke letters hebben dus drie vormen: ב is zowel /b/ als /w/, met dagesj wordt het בּ /b/ en met rafee wordt het בֿ /v/.

Sofiet (slotletters)

In de vorm die het Hebreeuwse alfabet nu heeft, bestaat er van een aantal letters een variant die enkel als slotletter op het einde van een woord wordt gebruikt. Deze slotvarianten van een aantal letters ontstond uit de manier hoe men Hebreeuws met een pen schreef: na elk woord volgde een spatie, waardoor men de slotletter gemakkelijker een stukje langer kon doortrekken. In de tabel hieronder staan links de varianten die als slotletters (dus aan de linkerkant van het woord) worden gebruikt. De slotletters heten ook wel sofiet, bijvoorbeeld kaf sofiet (ך).

Hebreeuws alfabet
Medeklinkers
sluit- letter naam klank transliteratie getal
א Alef /glottisslag/ 1
ב Bet /b/ /v/ b / v 2
ג Giemel /g/ g 3
ד Dalet /d/ d 4
ה Hee /h/ h 5
ו Waw /v/ /w/ v 6
ז Zajien /z/ z 7
ח Chet /x/ ch 8
ט Tet /t/ t 9
י Jod /j/ j 10
ך כ Kaf /k/ /x/ k / ch 20
ל Lamed /l/ l 30
ם מ Mem /m/ m 40
ן נ Noen /n/ n 50
ס Samech /s/ s 60
ע Ajien /keelklank/ ' 70
ף פ Pee /p/ /f/ p / f 80
ץ צ Tsaddie /ts/ ts 90
ק Koef /k/ k 100
ר Reesj /r/ r 200
ש Sjien /ʃ/ /s/ sj / s 300
ת Taw /t/ t 400
  
Hebreeuws alfabet
Klinkers
lang kort zéér kort klank transliteratie
ָ ַ ֲ /a:/ /a/ /a'/ a / aa
ֵ ֶ ֱ /e:/ /e/ /e'/ e / ee
וֹ ָ ֳ /o:/ /o/ /o'/ o / oo
וּ ֻ   /u:/ /u/ u / oe
יִ ִ   /i:/ /i/ i / ie
Door toevoeging van twee verticale puntjes (sjwa) wordt de klinker zeer kort (chataf) gemaakt.
De korte o en lange a hebben dezelfde nikoed.
Elke nikoed heeft een naam:
nikoed naam
ְ sjwa
ַ patach
ֲ chataf patach
ֶ segol
ֱ chataf segol
ָ kamats
ֳ chataf kamats
ִ chirik
יִ chirik jod
ֵ tseree
ֻ koeboets
וֹ cholam
וּ sjoeroek
Medeklinkers met twee klanken
letter klank dagesj klank rafee klank
ב /b/ /v/ בּ /b/ בֿ /v/
כ /k/ /x/ כּ /k/ כֿ /x/
פ /p/ /f/ פּ /p/ פֿ /f/
letter klank sjin klank sin klank
ש /ʃ/ /s/ שׁ /ʃ/ שׂ /s/
  
Mater lectionis: medeklinker als klinker
letter naam klinker
א Alef lang, meestal /a:/
ה Hee /a:/ /e:/ /e/
ו Vaw /u/ /o:/
י Jod /e:/ /e/ /i/

Unicode

Het Hebreeuwse alfabet staat in Unicode in het blok van U+0590 tot en met U+05FF, en het blok van U+FB1D tot en met U+FB40. Het bevat letters, ligaturen, zowel losse als met letters gecombineerde diakritische tekens (nikud en teamim) en interpunctie.

Unicode-tabel
  ...0 ...1 ...2 ...3 ...4 ...5 ...6 ...7 ...8 ...9 ...A ...B ...C ...D ...E ...F
&#x059 ֑ ֒ ֓ ֔ ֕ ֖ ֗ ֘ ֙ ֚ ֛ ֜ ֝ ֞ ֟
&#x05A ֠ ֡ ֢ ֣ ֤ ֥ ֦ ֧ ֨ ֩ ֪ ֫ ֬ ֭ ֮ ֯
&#x05B ְ ֱ ֲ ֳ ִ ֵ ֶ ַ ָ ֹ ֺ ֻ ּ ֽ ־ ֿ
&#x05C ׀ ׁ ׂ ׃ ׄ ׅ ׆ ׇ
&#x05D א ב ג ד ה ו ז ח ט י ך כ ל ם מ ן
&#x05E נ ס ע ף פ ץ צ ק ר ש ת
&#x05F װ ױ ײ ׳ ״ ׵
   
&#xFB1 יִ ײַ
&#xFB2 שׁ שׂ שּׁ שּׂ אַ אָ
&#xFB3 אּ בּ גּ דּ הּ וּ זּ טּ יּ ךּ כּ לּ מּ
&#xFB4 נּ סּ ףּ פּ צּ קּ רּ שּ תּ וֹ בֿ כֿ פֿ

Zie ook

Weblinks

Wikimedia Commons  Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Hebreeuws alfabet op Wikimedia Commons.

rel=nofollow