Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
rel=nofollow

Berserker: verschil tussen versies

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
(Aanpassing)
Geen bewerkingssamenvatting
 
(Een tussenliggende versie door een andere gebruiker niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
'''Berserkers''' waren sterke strijders, die, als ze zich niet in de strijd stortten, vellen droegen van de [[beren|beer]] die ze met de hand gedood zouden hebben. Die berenvellen droegen ze om gebruik te maken van de [[angst]] die mensen hadden voor wilde dieren. Hun naam is hieruit afgeleid. 'ber' betekent beer, en 'serk' betekent [[huid]]. Als ze zich in de strijd stortten, vochten ze in naakt bovenlijf.
'''Berserkers''' waren sterke strijders, die, als ze zich niet in de strijd stortten, vellen droegen van de [[beren|beer]] die ze met de hand gedood zouden hebben. Die berenvellen droegen ze om gebruik te maken van de [[angst]] die mensen hadden voor wilde dieren. Hun naam is hieruit afgeleid. ’ber’ betekent beer, en ’serk’ betekent [[huid]]. Als ze zich in de strijd stortten, vochten ze in naakt bovenlijf.


Ze wonden zich op tot een staat van extase; in deze staat waren ze formidabele krijgers en schijnbaar ongevoelig voor pijn.  
Ze wonden zich op tot een staat van extase; in deze staat waren ze formidabele krijgers en schijnbaar ongevoelig voor pijn.  
Regel 12: Regel 12:


''Proza [[Edda]], Gylfaginning, 9:''
''Proza [[Edda]], Gylfaginning, 9:''
:::''Odin kon bewerken dat zijn vijanden in de slag blind, doof, of van angst vervuld werden, en dat hun wapens net zo scherp werden als bezems. Zijn mannen vochten zonder harnas en gedroegen zich als dolle honden of wolven, beten in hun schilden, waren sterk als beren of stieren. Ze doodden mensen, en vuur noch ijzer konden hen schaden. Zoiets wordt berserkerwoede genoemd.'' <ref>{{Aut|[[Snorri Sturluson]]}} Over de noordse goden – Verhalen uit Edda en Heimskringla Nederlandse vertaling 1983 door P. Vermeyden. {{ISBN|9029019018}} - uitg. Meulenhoff</ref>
:::''Odin kon bewerken dat zijn vijanden in de slag blind, doof, of van angst vervuld werden, en dat hun wapens net zo scherp werden als bezems. Zijn mannen vochten zonder harnas en gedroegen zich als dolle honden of wolven, beten in hun schilden, waren sterk als beren of stieren. Ze doodden mensen, en vuur noch ijzer konden hen schaden. Zoiets wordt berserkerwoede genoemd.''<ref>{{Aut|[[Snorri Sturluson]]}}, ''Over de noordse goden – Verhalen uit Edda en Heimskringla'', Nederlandse vertaling door P. Vermeyden, uitgeverij Meulenhoff, 1983. {{ISBN|9029019018}}</ref>


De angstaanjagende 'berserkers' stortten zich in naakt bovenlijf en met luid kabaal in de strijd, het lichaam geheel zwart geverfd. Ze waren een schrikbeeld voor de [[Romeinse Rijk|Romeinen]], wier rationeel opgebouwde oorlogsvisie hier geen vat op kreeg. Odins naam betekent zelf zoveel als '[[woede]]', of '[[Krankzinnigheid|waanzin]]'. Het Oudnoords ''odur'' is verwant met ''woede'' (rage of furie) en met het Gotisch ''wods'', ''bezeten'' <ref>{{Aut|Georges Dumezil}}. The Destiny of the Warrior. Chicago, U of Chicago P. 1969. p. 36</ref>.
De angstaanjagende berserkers stortten zich in naakt bovenlijf en met luid kabaal in de strijd, het lichaam geheel zwart geverfd. Ze waren een schrikbeeld voor de [[Romeinse Rijk|Romeinen]], wier rationeel opgebouwde oorlogsvisie hier geen vat op kreeg. Odins naam betekent zelf zoveel als [[woede]], of [[Krankzinnigheid|waanzin]]. Het Oudnoords ''odur'' is verwant met ''woede'' (rage of furie) en met het Gotisch ''wods'', ''bezeten''.<ref>{{Aut|Georges Dumezil}}, ''The Destiny of the Warrior'', Chicago, University of Chicago Press, 1969. p. 36</ref>


De berserkers hebben ook nog andere Odinische eigenschappen, zoals het van vorm veranderen in een vogel (arend), een vis of een wild dier (een wolf of een beer). Dit en de ervaring 'te vliegen' zou verband houden met het gebruik van de vliegenzwam.
De berserkers hebben ook nog andere Odinische eigenschappen, zoals het van vorm veranderen in een vogel (arend), een vis of een wild dier (een wolf of een beer). Dit en de ervaring ’te vliegen’ zou verband houden met het gebruik van de vliegenzwam.


Dumezil refereert aan het hele fenomeen als de [[hamingja]] (geest of ziel) of [[fylgja]] (geestelijke vorm) van de berserker, die zich in dierlijke vorm kan voordoen in dromen en [[visioen]]en, maar ook in de realiteit <ref>{{Aut|Georges Dumezil}}. Gods of
Dumezil refereert aan het hele fenomeen als de [[hamingja]] (geest of ziel) of [[fylgja]] (geestelijke vorm) van de berserker, die zich in dierlijke vorm kan voordoen in dromen en [[visioen]]en, maar ook in de realiteit.<ref>{{Aut|Georges Dumezil}}. ''Gods of the Ancient Northmen'', Los Angeles, University of California Press, 1973. p. 142</ref>
the Ancient Northmen. Los Angeles: U of California P. 1973. p. 142</ref>.


== Etymologie ==
== Etymologie ==
De term ''berserker'' is afkomstig van het [[Oudnoords]] ''berserkr'' (meervoud ''berserkir''). Het betekent volgens bepaalde bronnen ''berenhemd'', verwijzend naar het dragen van kledij uit berenpels gemaakt. Sommige berserkers droegen namen met ''björn'' erin als verwijzing naar de beer, de beresterke.
De term ''berserker'' is afkomstig van het [[Oudnoords]] ''berserkr'' (meervoud ''berserkir''). Het betekent volgens bepaalde bronnen ''berenhemd'', verwijzend naar het dragen van kledij uit berenpels gemaakt. Sommige berserkers droegen namen met ''björn'' erin als verwijzing naar de beer, de beresterke.


Volgens anderen komt het woord ''berserkr'' van ''bare-sark'' dat wil zeggen hemd-loos (hemd in de betekenis van harnas) om aan te geven dat deze strijders met naakt bovenlijf vochten, al was dit dan helemaal zwart volgeschilderd. De [[Ynglinga]][[saga (literatuur)|saga]] verhaalt van deze traditie en zegt dat de krijgers van [[Odin (god)|Odin]] ''"zonder [[maliënkolder]]s liepen, en zij gingen tekeer als razende honden en wolven"'' <ref>{{Aut|[[Snorri Sturluson]]}}. Heimskringla: History of the Kings
Volgens anderen komt het woord ''berserkr'' van ''bare-sark'' dat wil zeggen hemd-loos (hemd in de betekenis van harnas) om aan te geven dat deze strijders met naakt bovenlijf vochten, al was dit dan helemaal zwart volgeschilderd. De [[Ynglinga]][[saga (literatuur)|saga]] verhaalt van deze traditie en zegt dat de krijgers van [[Odin (god)|Odin]] ''’zonder [[maliënkolder]]s liepen, en zij gingen tekeer als razende honden en wolven’''.<ref>{{Aut|[[Snorri Sturluson]]}}, ''Heimskringla: History of the Kings of Norway'', (vertaling door Lee M. Holander), Austin, University of Texas Press, 1964. p. 10</ref>
of Norway. trans. Lee M. Holander. Austin: U of Texas P. 1964. p. 10</ref>.


[[Grettirs saga]] noemt Koning Haralds berserkers ''"Wolf-Huiden"'', en in Koning Haralds saga worden ze
[[Grettirs saga]] noemt Koning Haralds berserkers ''’Wolf-Huiden’'', en in Koning Haralds saga worden ze [[ulfhedinn]] of ''’wolf-jassen’'' genoemd, een term die ook in de Vatnsdæla saga, de Hrafnsmal<ref>{{Aut|Hilda R. Ellis-Davidson}}, ''Shape-Changing in the Old Norse Sagas'', in: ''Animals in Folklore'', redactie: J. R. Porter en W. M. S. Russell. Totowa New Jersey, Rowman and Littlefield, 1978. p. 132-133</ref> en Grettirs Saga<ref>D{{aut|enton Fox, Hermann Palsson}} (vertalers) ''Grettirs saga'', Toronto, University of Toronto Press, 1961. p. 3</ref> voorkomt.
[[ulfhedinn]] of ''"wolf-jassen"'' genoemd, een term die ook in de Vatnsdæla saga, de
Hrafnsmal<ref>{{Aut|Hilda R. Ellis-Davidson}},"Shape-Changing in the Old Norse Sagas, "
in Animals in Folklore. eds. J.R. Porter en W.M.S. Russell. Totowa NJ: Rowman and Littlefield. 1978. pp. 132-133</ref> en Grettirs Saga<ref>Denton Fox and Hermann Palsson, trans. Grettirs saga." Toronto: U of Toronto P. 1961. p. 3</ref> voorkomt.


== Byzantijnse referenties ==
== Byzantijnse referenties ==
[[Hilda Ellis-Davidson]] trekt een parallel tussen de berserkers en de verwijzing naar een [[Gothen|Gotische]] wachtdivisie van keizer [[Constantijn VII]] van het [[Byzantijnse Rijk]] in [[De Ceremoniis|De cerimoniis aulae byzantinae]] (Boek over ceremonies aan het Byzantijnse hof). Het was een huurlingendienst die door deze Noordse krijgers voor keizer Constantijn werd verzekerd. En het boek vermeldt dat die een traditie onderhielden waarbij ze gehuld in dierenvellen en maskers de ''"Gotische Dans"'' uitvoerden. Zij is van mening dat dit een verband zou hebben met berserker riten <ref>{{Aut|Hilda R. Ellis-Davidson}}. Pagan Scandinavia. NY: Frederick A. Praeger. 1967. p. 100</ref>.
[[Hilda Ellis-Davidson]] trekt een parallel tussen de berserkers en de verwijzing naar een [[Gothen|Gotische]] wachtdivisie van keizer [[Constantijn VII]] van het [[Byzantijnse Rijk]] in ''[[De Ceremoniis|De cerimoniis aulae byzantinae]]'' (Boek over ceremonieën aan het Byzantijnse hof). Het was een huurlingendienst die door deze Noordse krijgers voor keizer Constantijn werd verzekerd. En het boek vermeldt dat die een traditie onderhielden waarbij ze gehuld in dierenvellen en maskers de ''Gotische Dans'' uitvoerden. Zij is van mening dat dit een verband zou hebben met berserkerriten.<ref>{{Aut|Hilda R. Ellis-Davidson}}, ''Pagan Scandinavia'', New York, Frederick A. Praeger, 1967. p. 100</ref>


== In de populaire cultuur ==
== In de populaire cultuur ==
Regel 43: Regel 38:
* Een [[film (cinematografie)|film]] uit 2001: zie [[Berserker (2001 film)]]
* Een [[film (cinematografie)|film]] uit 2001: zie [[Berserker (2001 film)]]
* Een benaming voor karakters in diverse [[computerspel]]len, zoals: [[Final Fantasy]], [[RuneScape]], [[For Honor]], [[Gears of War]] en [[Borderlands]].
* Een benaming voor karakters in diverse [[computerspel]]len, zoals: [[Final Fantasy]], [[RuneScape]], [[For Honor]], [[Gears of War]] en [[Borderlands]].
* "To go berserk" is de Engelse aanduiding voor [[amok]] maken, het verliezen van de zelfbeheersing.
* ’To go berserk’ is de Engelse aanduiding voor [[amok]] maken, het verliezen van de zelfbeheersing.
* In de roman 'De Bekeerlinge' van Stefan Hertmans worden de woorden 'Noorse berserkerwoede' gebruikt om te beschrijven dat iemand heel erg boos is.
* In de roman ''De Bekeerlinge'' van Stefan Hertmans worden de woorden ’Noorse berserkerwoede’ gebruikt om te beschrijven dat iemand heel erg boos is.


{{Appendix}}
{{Appendix}}
[[Categorie:Mythisch begrip]]

Huidige versie van 8 jan 2023 om 20:36

Berserkers waren sterke strijders, die, als ze zich niet in de strijd stortten, vellen droegen van de beer die ze met de hand gedood zouden hebben. Die berenvellen droegen ze om gebruik te maken van de angst die mensen hadden voor wilde dieren. Hun naam is hieruit afgeleid. ’ber’ betekent beer, en ’serk’ betekent huid. Als ze zich in de strijd stortten, vochten ze in naakt bovenlijf.

Ze wonden zich op tot een staat van extase; in deze staat waren ze formidabele krijgers en schijnbaar ongevoelig voor pijn.

Ritueel

Tot het inleidingsritueel tot de strijd behoorden rituele groepszang en dans, waardoor de krijgers in een roes geraakten en in strijdwoede ontstaken. Deze rituelen gaven hen een onkwetsbaarheidsgevoel en zij gaven zich daardoor volledig en met eigen doodsverachting over aan de strijd. Deze rituelen gingen waarschijnlijk gepaard met het gebruik van hallucinogene middelen zoals Amanita muscaria (Vliegenzwam) met mede gemengd, waardoor ze zich niets van pijn of wonden aantrokken gedurende de strijd.

Dit ritueel herinnert aan vergelijkbare dans- en zangrituelen met wijn en kruiden van de uit Thracië (en daarvoor uit Perzië) afkomstige cultus van Dionysos die in de Griekse Oudheid doordrong, overigens zeer tegen de zin van de op orde en ratio gestelde Griekse (en later, toen de cultus daar doordrong, Romeinse) overheid.

Edda referenties

De berserkers waren toegewijd aan hun oppergod Odin of Wodan.

Proza Edda, Gylfaginning, 9:

Odin kon bewerken dat zijn vijanden in de slag blind, doof, of van angst vervuld werden, en dat hun wapens net zo scherp werden als bezems. Zijn mannen vochten zonder harnas en gedroegen zich als dolle honden of wolven, beten in hun schilden, waren sterk als beren of stieren. Ze doodden mensen, en vuur noch ijzer konden hen schaden. Zoiets wordt berserkerwoede genoemd.[1]

De angstaanjagende berserkers stortten zich in naakt bovenlijf en met luid kabaal in de strijd, het lichaam geheel zwart geverfd. Ze waren een schrikbeeld voor de Romeinen, wier rationeel opgebouwde oorlogsvisie hier geen vat op kreeg. Odins naam betekent zelf zoveel als ’woede’, of ’waanzin’. Het Oudnoords odur is verwant met woede (rage of furie) en met het Gotisch wods, bezeten.[2]

De berserkers hebben ook nog andere Odinische eigenschappen, zoals het van vorm veranderen in een vogel (arend), een vis of een wild dier (een wolf of een beer). Dit en de ervaring ’te vliegen’ zou verband houden met het gebruik van de vliegenzwam.

Dumezil refereert aan het hele fenomeen als de hamingja (geest of ziel) of fylgja (geestelijke vorm) van de berserker, die zich in dierlijke vorm kan voordoen in dromen en visioenen, maar ook in de realiteit.[3]

Etymologie

De term berserker is afkomstig van het Oudnoords berserkr (meervoud berserkir). Het betekent volgens bepaalde bronnen berenhemd, verwijzend naar het dragen van kledij uit berenpels gemaakt. Sommige berserkers droegen namen met björn erin als verwijzing naar de beer, de beresterke.

Volgens anderen komt het woord berserkr van bare-sark dat wil zeggen hemd-loos (hemd in de betekenis van harnas) om aan te geven dat deze strijders met naakt bovenlijf vochten, al was dit dan helemaal zwart volgeschilderd. De Ynglingasaga verhaalt van deze traditie en zegt dat de krijgers van Odin ’zonder maliënkolders liepen, en zij gingen tekeer als razende honden en wolven’.[4]

Grettirs saga noemt Koning Haralds berserkers ’Wolf-Huiden’, en in Koning Haralds saga worden ze ulfhedinn of ’wolf-jassen’ genoemd, een term die ook in de Vatnsdæla saga, de Hrafnsmal[5] en Grettirs Saga[6] voorkomt.

Byzantijnse referenties

Hilda Ellis-Davidson trekt een parallel tussen de berserkers en de verwijzing naar een Gotische wachtdivisie van keizer Constantijn VII van het Byzantijnse Rijk in De cerimoniis aulae byzantinae (Boek over ceremonieën aan het Byzantijnse hof). Het was een huurlingendienst die door deze Noordse krijgers voor keizer Constantijn werd verzekerd. En het boek vermeldt dat die een traditie onderhielden waarbij ze gehuld in dierenvellen en maskers de Gotische Dans uitvoerden. Zij is van mening dat dit een verband zou hebben met berserkerriten.[7]

In de populaire cultuur

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties
  1. º Snorri Sturluson, Over de noordse goden – Verhalen uit Edda en Heimskringla, Nederlandse vertaling door P. Vermeyden, uitgeverij Meulenhoff, 1983. ISBN 9029019018
  2. º Georges Dumezil, The Destiny of the Warrior, Chicago, University of Chicago Press, 1969. p. 36
  3. º Georges Dumezil. Gods of the Ancient Northmen, Los Angeles, University of California Press, 1973. p. 142
  4. º Snorri Sturluson, Heimskringla: History of the Kings of Norway, (vertaling door Lee M. Holander), Austin, University of Texas Press, 1964. p. 10
  5. º Hilda R. Ellis-Davidson, Shape-Changing in the Old Norse Sagas, in: Animals in Folklore, redactie: J. R. Porter en W. M. S. Russell. Totowa New Jersey, Rowman and Littlefield, 1978. p. 132-133
  6. º Denton Fox, Hermann Palsson (vertalers) Grettirs saga, Toronto, University of Toronto Press, 1961. p. 3
  7. º Hilda R. Ellis-Davidson, Pagan Scandinavia, New York, Frederick A. Praeger, 1967. p. 100
rel=nofollow
rel=nofollow