Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
rel=nofollow

Kritiek op het libertarisme: verschil tussen versies

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
(https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kritiek_op_het_libertarisme&diff=cur&oldid=10455289 11 dec 2007)
(https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kritiek_op_het_libertarisme&diff=cur&oldid=29649028 23 feb 2012)
Regel 1: Regel 1:
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van '''kritiek op het libertarisme'''. Het [[libertarisme]] is een politiek-filosofische stroming, waar door velen kritiek op is geuit. Merk op dat er binnen het libertarisme verschillende stromingen bestaan, en dat niet alle hier genoemde kritiekpunten van toepassing zijn op elke libertarische stroming.
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van '''kritiek op het [[libertarisme]]'''.<ref>[http://world.std.com/~mhuben/libindex.html "Critiques of Libertarianism"] [[Mike Huben]] 1994-2008</ref> Merk op dat er binnen het libertarisme verschillende stromingen bestaan, en dat niet alle hier genoemde kritiekpunten van toepassing zijn op elke libertarische stroming.


== Algemene kritiek ==
== Wilde westen ==
Veel mensen vragen zich af hoe het mogelijk is dat een libertarische samenleving kan functioneren. Zo wees de Engelse [[filosoof]] [[Thomas Hobbes]] op de 'oorlog van allen tegen allen', waarin niemand echt gelukkig zal zijn, die in een wetteloze samenleving zal ontstaan. Volgens Hobbes, [[ John Locke]] en vooral [[Rousseau]] heeft de mensheid een [[sociaal contract]] afgesloten waarbij ze een deel van hun vrijheid uit de [[natuurstaat]] inleveren in ruil voor bepaalde rechten en verantwoordelijkheden. Libertariërs ontkennen volgens hem het sociaal contract of streven naar opheffing ervan. {{feit}}
Critici menen dat libertariërs de bewijslast omdraaien; zij beweren dat libertariërs zeggen dat een samenleving zonder regering mogelijk is en het aan de critici overlaten te bewijzen dat dat niet het geval is.{{feit||2007|11|29}} In een onderzoek naar "Het Wilde Westen" werd geconcludeerd dat het mogelijk zou zijn om, bij een vrijwel of geheel afwezige staat (zoals het geval was in "Het Wilde Westen") een in zekere opzichten vreedzame samenleving te hebben. <ref>{{cite book|last=Anderson|first=Terry|authorlink=|coauthors =Hill, Peter| title =The Not So Wild, Wild West|publisher=Stanford Univ Press|date=2004|location=|pages=|url=http://www.sup.org/book.cgi?book_id=4854|doi=|id=ISBN 0-8047-4854-3}}</ref>


Volgens opvattingen binnen het libertarisme mag men alleen [[geweld]] initiëren wanneer een ander eerst geweld heeft geïnitieerd tegen desbetreffende persoon of zijn eigendom. Veel critici wijzen erop dat het in een libertarisch systeem niet mogelijk is deze theorie te handhaven, omdat er immers geen enkele morele rechtvaardiging bestaat voor mensen om zich hieraan te houden. {{feit}} De meeste uitgewerkte libertaristische theorieën bouwen echter ook een juridisch apparaat in, met een politie ter handhaving{{feit}}. Deze heeft dan vaak zeer minimale taken. In een onderzoek naar "Het Wilde Westen" werd geconcludeerd dat het mogelijk is om, bij een vrijwel of geheel afwezige staat (zoals het Wilde Westen) een vreedzame samenleving te hebben. <ref>{{cite book|last=Anderson|first=Terry|authorlink=|coauthors =Hill, Peter| title =The Not So Wild, Wild West|publisher=Stanford Univ Press|date=2004|location=|pages=|url=http://www.sup.org/book.cgi?book_id=4854|doi=|id=ISBN 0804748543}}</ref> Ook een project als Wikipedia lijkt aan te tonen dat het mogelijk is om vreedzaam samen te werken zonder een monopolistische rechtshandhaving.
== Zelfeigendom ==
Sommige linkse critici menen dat er in een libertarische samenleving [[slavernij]] kan bestaan; wanneer men een slaaf wil vrijlaten zou dat een aanval zijn op het bezit van de eigenaar. Linkse critici zijn dan ook van mening dat er door het ontbreken van [[positief recht|positieve rechten]] het libertarisme geen volledige vrijheid kent. De meeste libertariërs erkennen echter het onaantastbare zelfeigendom, dat garandeert dat eenieder van zichzelf is en dat dit het meest onaantastbare recht van de mens is. Binnen het libertarisme zou slavernij, volgens linkse critici, dus weliswaar blijven voortbestaan maar nooit kunnen ontstaan. Het non-agressieprincipe, de grondslag van het libertarisme, wijst echter het aantasten van een persoon af.


Verder menen critici dat libertariërs de bewijslast omdraaien: libertariërs zeggen dat een samenleving zonder regering mogelijk is en laten het aan de critici over te bewijzen dat dat niet het geval is.{{feit}}
== Nivellering ==
[[Socialisme|Socialisten]] en andere critici wijzen erop dat als er geen overheidsingrijpen is, er geen [[nivellering]] is en geen uitkeringen zijn; hierdoor zijn werklozen en arbeidsongeschikten op giften en liefdadigheid aangewezen. Libertariërs stellen daar tegenover dat door afschaffing van het minimumloon<ref>[http://libertarisme.nl/vragen.php#minimumloon "Waarom is het libertarisme tegen een wettelijk minimumloon?"] Libertarisme.nl</ref> er minder werkloosheid zal bestaan en dat door afschaffing van belastingen mensen meer geld zullen overhouden om aan liefdadigheid te schenken.<ref>[http://libertarisme.nl/vragen.php#armoede "Heeft het libertarisme geen grote armoede tot gevolg?"] Libertarisme.nl</ref>


== Kritiek uit linkse hoek ==
== Het milieu ==
[[links (politiek)|Linkse]] critici menen dat in een regeringsloze samenleving het behoud van eigendom niet mogelijk is.{{feit}} Eigendom bestaat volgens hen slechts wanneer er een instantie (bij voorkeur een overheid of staatsapparaat) erkent dat het eigendom van een persoon is.{{feit}} Door de staat gedrukt geld is een abstractie van dit principe. Zonder regering valt die maatstaf weg en kan men niet bewijzen dat iets eigendom van een bepaalde persoon is.{{feit}} De meeste libertariërs{{feit}} pleiten dan ook voor een minimale overheid, die slechts het eigendom van burgers beschermt, inclusief hun zelfeigendom, het eigendom van het eigen lichaam en leven. Dit idee staat bekend als [[Minarchisme]] en is kort te omschrijven als het idee van een Nachtwakersstaat.
Libertariërs menen dat in een volledig private wereld het milieu beter beschermd kan worden doordat mensen hun [[eigendom]]srechten over grond en ander bezit kunnen laten gelden. Vervuilers kunnen op basis daarvan aangepakt worden, wat volgens libertariërs zeer effectief kan zijn. In een [[kapitalisme|kapitalistische]] wereld hebben ondernemingen alle belang bij het vermijden van negatieve [[Public relations|publiciteit]]. Volgens libertariërs maakt juist het [[collectivisme|collectieve]] bezit van [[landbouwgrond|land]] en [[water]] en de ontbrekende persoonlijke verantwoordelijkheid in de huidige situatie, dat maar weinigen zich bekommeren om het milieu. Bovendien zullen in een libertarische wereld [[snelweg|wegen]] en woonwijken alleen aangelegd worden als dat economisch verantwoord en daarmee ook [[ethiek|moreel]] beter gerechtvaardigd is en grondeigenaren behoorlijk uitgekocht worden.


Verder wijzen linkse critici erop dat het libertarisme geen oog heeft voor sociale onrechtvaardigheden en deze in stand zal houden of zelfs vergroten. Omdat economische rechten in het libertarisme de enige rechten{{feit}} zijn en er volgens linkse critici geen of nauwelijks sociale rechten zijn, is het voor armen in een libertarische samenleving niet mogelijk een deel van de rijkdom van de rijken op te eisen. Dit is voor libertariërs juist rechtvaardiger dan dat er een deel van de eigendommen van de rijken ''zomaar'' afgepakt zou worden. Een kritiek hierop is dat kapitalistische vermogensaccumulatie alleen mogelijk is met geld.{{feit}} De staat verschaft dus de middelen tot het creëren van rijkdom en heeft dus ook het recht die te herverdelen.{{feit}}
Critici vinden dat het praktisch onmogelijk is alles tot privaat eigendom te reduceren. Lucht en water lijken in hun visie niet geschikt als eigendom. Hoewel libertariërs wijzen op het principe ''de vervuiler betaalt'', vinden critici dat het niet praktisch is om binnen een libertarische samenleving milieuproblemen te verhalen op de dader. Het libertarische standpunt is in wezen een vertaling naar een politiek principe van het Nobelprijswinnende artikel over "Het Vraagstuk van Maatschappelijke Kosten" van [[Ronald Coase]], maar in dat artikel stond een cruciale voorwaarde voor een efficiënte uitkomst, de afwezigheid van overeenkomstkosten. Dat wil zeggen er kan vrij en langdurig onderhandeld worden of geprocedeerd worden zonder substantiële kosten voor dispuutspartijen.


Sommige linkse critici menen dat er in een libertarische samenleving [[slavernij]] kan bestaan; wanneer men een slaaf wil vrijlaten zou dat een aanval zijn op het bezit van de eigenaar. Linkse critici zijn dan ook van mening dat er door het ontbreken van [[positief recht|positieve rechten]] het libertarisme geen volledige vrijheid kent. De meeste libertariërs erkennen echter het onaantastbare zelfeigendom, dat garandeert dat eenieder van zichzelf is en dat dit het meest onaantastbare recht van de mens is. Binnen het libertarisme zou slavernij dus weliswaar blijven voortbestaan maar nooit kunnen ontstaan.
Ook zouden natuur en milieu volgens critici van libertariërs in het algemeen belangrijker zijn dan wat een private eigenaar zou mogen beslissen.


==Kritiek op omgang met het milieu==
=== Dieren ===
Libertaristen menen dat in een volledig private wereld het milieu bescherm is doordat mensen hun [[eigendom|eigendomsrechten]] over grond en ander bezit kunnen laten gelden. Vervuilers kunnen op basis daarvan aangepakt worden, wat volgens libertariërs zeer effectief kan zijn. En in een [[kapitalisme|kapitalistische]] wereld hebben ondernemingen alle belang bij het vermijden van negatieve [[Public relations|publiciteit]]. Volgens libertaristen maakt juist het [[collectivisme|collectieve]] bezit van [[landbouwgrond|land]] en [[water]] en de ontbrekende persoonlijke verantwoordelijkheid in de huidige situatie, dat maar weinigen zich bekommeren om het milieu. Bovendien zullen in een libertarische wereld [[snelweg|wegen]] en woonwijken alleen aangelegd worden als dat economisch verantwoord en daarmee ook [[ethiek|moreel]] beter gerechtvaardigd is en grondeigenaren behoorlijk uitgekocht worden.
Een verwante kritiek vinden we op het gebied van dierenrechten. Als dieren net als mensen het recht op onaantastbare zelfeigendom hebben, zou het onmogelijk worden om nog dieren als productiedieren te houden, als dieren daarentegen dat recht niet hebben, vallen ze onder het eigendomsrecht van de bezitter en kan niemand anders hem verbieden zijn dieren bijvoorbeeld te [[dierenmishandeling|mishandelen]].<ref>[http://www.dignitadoc.be/Libertarisch_geweldconcept.htm OPMERKINGEN BIJ HET LIBERTARISCH GEWELD-CONCEPT]  
Studies in geweldloze politiek - 2006</ref>


Critici wijzen erop dat het praktisch onmogelijk is om alles tot privaat eigendom te reduceren. Wie is bijvoorbeeld de eigenaar van bewegende lucht en bewegend water? Verder is het in praktijk praktisch onmogelijk om door milieuproblemen veroorzaakte schade op de dader te verhalen. Moet bijvoorbeeld iemand die astma heeft alle dieselrijders aanklagen? {{feit}} Ten slotte wordt erop gewezen dat natuur en milieu een waarde hebben die uitstijgt boven het direkte financiele gewin van de eigenaar. {{feit}}
== Kritiek uit liberale hoek ==
[[liberalisme|Liberalen]] hebben voornamelijk problemen met het ontbreken van een [[rechtsstaat]] in het libertarisme. Zij denken dat er zonder rechtstaat en een bijbehorend [[geweldsmonopolie]] er geen rechtvaardigheid zou bestaan.{{feit||2007|11|29}}


== Kritiek uit conservatieve hoek ==
Libertariërs brengen daar tegen in dat er nu ook een situatie is waarin het recht van de sterkste heerst. De staat is hierbij de sterkste en alle burgers zijn er aan ondergeschikt. Een bepaalde groep libertariërs, de [[Anarchokapitalisme|anarcho-kapitalisten]], meent dat het recht een product is als ieder ander. Het verschaffen van rechtszekerheid is volgens hen een dienst waar veel vraag naar zal zijn en die dus zonder meer door de vrije markt kan en zal worden geleverd. Net zoals voor andere producten en diensten in principe geen overheid nodig is, is dit volgens anarcho-kapitalisten ook voor het recht niet nodig.<ref>[http://books.google.nl/books?id=L_3I21lGS90C&dq=&ots=YFN1resBfa&sig=4GyiE7F6NWDXDCdvg-I_8jSmvTc&prev=http://www.google.nl/search%3Fhl%3Dnl%26q%3Dmachinery%2Bof%2Bfreedom%2Bdavid%2Bfriedman%26meta%3D&sa=X&oi=print&ct=title&pgis=1 "The Machinery of Freedom – Guide to a Radical Capitalism"] [[David Friedman]], Open Court Publishing 1989</ref>
[[conservatisme|Conservatieven]] wijzen erop dat een libertarische samenleving een verval van [[normen en waarden]] zal betekenen, omdat er zonder regering niemand is die daar over kan waken. Zo wijzen ze er bijvoorbeeld op dat kinderen die zonder enige correctie van hun opvoeders opgroeien zich niet kunnen ontwikkelen tot verantwoordelijke volwassenen.{{feit}}
<ref>[http://www.daviddfriedman.com/Libertarian/Machinery_of_Freedom/MofF_Chapter_29.html "Police, Courts and Law – On the Market"] [[David Friedman]], Machinery of Freedom Chapter 29</ref>
 
<ref>[http://www.daviddfriedman.com/laws_order/index.shtml "Law’s Order – What Economics Has To Do With Law And Why It Matters"] [[David Friedman]], Princeton University Press 1999-2001</ref>
== Kritiek uit liberale hoek ==
<ref>[http://libertarian.co.uk/lapubs/legan/legan016.pdf "Privately Produced Law (73kB PDF)"] [[Tom W. Bell]], Extropy Vol.3 No.1 Spring 1991</ref>
[[liberalisme|Liberalen]] hebben voornamelijk problemen met het ontbreken van een [[rechtsstaat]] in het libertarisme. Door het ontbreken van een rechtsstaat en het [[geweldsmonopolie]] van de staat zal er geen rechtvaardigheid, maar eerder het [[recht van de sterkste]] heersen. Daarom erkennen de meeste liberalen dat er een minimale staat zou moeten zijn die de rechtsorde garandeert. Libertariërs brengen daar tegen in dat er nu ook een situatie is waarin het recht van de sterkste heerst. De staat is hierbij de sterkste en alle burgers zijn er aan ondergeschikt.


Liberalen leveren ook kritiek op de economische kant van het libertarisme. Hoewel libertariërs en liberalen allebei een [[kapitalisme|kapitalistische]] economie voorstaan, zijn liberalen van mening dat deze niet kan functioneren zonder overheid. Volgens liberalen kan een kapitalistische economie niet functioneren zonder een overheid die waakt over de [[verkeersinfrastructuur|infrastructuur]] en taken als het uitgeven en beheren van [[geld]] op zich neemt.
Liberalen leveren ook kritiek op de economische kant van het libertarisme. Hoewel libertariërs en liberalen allebei een [[kapitalisme|kapitalistische]] economie voorstaan, zijn liberalen van mening dat deze niet kan functioneren zonder overheid. Volgens liberalen kan een economie niet functioneren zonder een overheid die een bepaalde [[verkeersinfrastructuur|infrastructuur]] in stand houdt. Libertariërs zijn echter van mening dat infrastructuur als vanzelf zal ontstaan en zal worden onderhouden, als dat, commercieel gezien, toegevoegde waarde heeft. Bijvoorbeeld door het bouwen van tolwegen. Of door zich vrijwillig aan te sluiten bij een organisatie als de [[ANWB]], welke dan de contributies zou kunnen gebruiken voor het onderhoud aan wegen.


==Bronnen==
== Bronnen ==
{{references|85%}}
{{references|85%}}


[[Categorie:Wikipedia:Npov]]
[[Categorie:Libertarisme]]
[[Categorie:Libertarisme]]


[[en:Criticism of libertarianism]]
[[en:Criticism of libertarianism]]

Versie van 12 okt 2016 22:26

In dit artikel wordt een overzicht gegeven van kritiek op het libertarisme.[1] Merk op dat er binnen het libertarisme verschillende stromingen bestaan, en dat niet alle hier genoemde kritiekpunten van toepassing zijn op elke libertarische stroming.

Wilde westen

Critici menen dat libertariërs de bewijslast omdraaien; zij beweren dat libertariërs zeggen dat een samenleving zonder regering mogelijk is en het aan de critici overlaten te bewijzen dat dat niet het geval is.[feit?] In een onderzoek naar "Het Wilde Westen" werd geconcludeerd dat het mogelijk zou zijn om, bij een vrijwel of geheel afwezige staat (zoals het geval was in "Het Wilde Westen") een in zekere opzichten vreedzame samenleving te hebben. [2]

Zelfeigendom

Sommige linkse critici menen dat er in een libertarische samenleving slavernij kan bestaan; wanneer men een slaaf wil vrijlaten zou dat een aanval zijn op het bezit van de eigenaar. Linkse critici zijn dan ook van mening dat er door het ontbreken van positieve rechten het libertarisme geen volledige vrijheid kent. De meeste libertariërs erkennen echter het onaantastbare zelfeigendom, dat garandeert dat eenieder van zichzelf is en dat dit het meest onaantastbare recht van de mens is. Binnen het libertarisme zou slavernij, volgens linkse critici, dus weliswaar blijven voortbestaan maar nooit kunnen ontstaan. Het non-agressieprincipe, de grondslag van het libertarisme, wijst echter het aantasten van een persoon af.

Nivellering

Socialisten en andere critici wijzen erop dat als er geen overheidsingrijpen is, er geen nivellering is en geen uitkeringen zijn; hierdoor zijn werklozen en arbeidsongeschikten op giften en liefdadigheid aangewezen. Libertariërs stellen daar tegenover dat door afschaffing van het minimumloon[3] er minder werkloosheid zal bestaan en dat door afschaffing van belastingen mensen meer geld zullen overhouden om aan liefdadigheid te schenken.[4]

Het milieu

Libertariërs menen dat in een volledig private wereld het milieu beter beschermd kan worden doordat mensen hun eigendomsrechten over grond en ander bezit kunnen laten gelden. Vervuilers kunnen op basis daarvan aangepakt worden, wat volgens libertariërs zeer effectief kan zijn. In een kapitalistische wereld hebben ondernemingen alle belang bij het vermijden van negatieve publiciteit. Volgens libertariërs maakt juist het collectieve bezit van land en water en de ontbrekende persoonlijke verantwoordelijkheid in de huidige situatie, dat maar weinigen zich bekommeren om het milieu. Bovendien zullen in een libertarische wereld wegen en woonwijken alleen aangelegd worden als dat economisch verantwoord en daarmee ook moreel beter gerechtvaardigd is en grondeigenaren behoorlijk uitgekocht worden.

Critici vinden dat het praktisch onmogelijk is alles tot privaat eigendom te reduceren. Lucht en water lijken in hun visie niet geschikt als eigendom. Hoewel libertariërs wijzen op het principe de vervuiler betaalt, vinden critici dat het niet praktisch is om binnen een libertarische samenleving milieuproblemen te verhalen op de dader. Het libertarische standpunt is in wezen een vertaling naar een politiek principe van het Nobelprijswinnende artikel over "Het Vraagstuk van Maatschappelijke Kosten" van Ronald Coase, maar in dat artikel stond een cruciale voorwaarde voor een efficiënte uitkomst, de afwezigheid van overeenkomstkosten. Dat wil zeggen er kan vrij en langdurig onderhandeld worden of geprocedeerd worden zonder substantiële kosten voor dispuutspartijen.

Ook zouden natuur en milieu volgens critici van libertariërs in het algemeen belangrijker zijn dan wat een private eigenaar zou mogen beslissen.

Dieren

Een verwante kritiek vinden we op het gebied van dierenrechten. Als dieren net als mensen het recht op onaantastbare zelfeigendom hebben, zou het onmogelijk worden om nog dieren als productiedieren te houden, als dieren daarentegen dat recht niet hebben, vallen ze onder het eigendomsrecht van de bezitter en kan niemand anders hem verbieden zijn dieren bijvoorbeeld te mishandelen.[5]

Kritiek uit liberale hoek

Liberalen hebben voornamelijk problemen met het ontbreken van een rechtsstaat in het libertarisme. Zij denken dat er zonder rechtstaat en een bijbehorend geweldsmonopolie er geen rechtvaardigheid zou bestaan.[feit?]

Libertariërs brengen daar tegen in dat er nu ook een situatie is waarin het recht van de sterkste heerst. De staat is hierbij de sterkste en alle burgers zijn er aan ondergeschikt. Een bepaalde groep libertariërs, de anarcho-kapitalisten, meent dat het recht een product is als ieder ander. Het verschaffen van rechtszekerheid is volgens hen een dienst waar veel vraag naar zal zijn en die dus zonder meer door de vrije markt kan en zal worden geleverd. Net zoals voor andere producten en diensten in principe geen overheid nodig is, is dit volgens anarcho-kapitalisten ook voor het recht niet nodig.[6] [7] [8] [9]

Liberalen leveren ook kritiek op de economische kant van het libertarisme. Hoewel libertariërs en liberalen allebei een kapitalistische economie voorstaan, zijn liberalen van mening dat deze niet kan functioneren zonder overheid. Volgens liberalen kan een economie niet functioneren zonder een overheid die een bepaalde infrastructuur in stand houdt. Libertariërs zijn echter van mening dat infrastructuur als vanzelf zal ontstaan en zal worden onderhouden, als dat, commercieel gezien, toegevoegde waarde heeft. Bijvoorbeeld door het bouwen van tolwegen. Of door zich vrijwillig aan te sluiten bij een organisatie als de ANWB, welke dan de contributies zou kunnen gebruiken voor het onderhoud aan wegen.

Bronnen

rel=nofollow