Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Bargoens

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Bargoens of dieventaal is een term voor de geheimtaal die werd gehanteerd door mensen aan de zelfkant van de samenleving, zoals daklozen en zogenoemde landlopers, rondtrekkende handelaren en (markt)kooplieden en kermisklanten, en onderwereldfiguren (penoze).

Veel Bargoense woorden maken inmiddels deel uit van de gewone spreektaal in met name Nederland, zij het veelal nog steeds beperkt tot bepaalde maatschappelijke klassen en subculturen.

Voorbeelden

apehaar (slechte) tabak
appie kim   in orde
bajes gevangenis (Jiddisch)
bekakt verwaand, hooghartig, snobistisch
bisnis het zakenleven
gabber vriend (Jiddisch)
gozer jongeman (Jiddisch)
jatten zn.: handen; ww.: stelen (Jiddisch)
penoze onderling vertrouwelijke "collega's", oftewel: de onderwereld (Jiddisch)
opduvelen! Iemand die dat zegt bedoelt: Maak dat je wegkomt!
smeris politieagent (Jiddisch)
temeier prostituee
(kassie)weilen dood
togus/tokus achterwerk, anus


Ook de bijnamen van het vroegere Nederlandse geld waren Bargoens:

hondje dubbeltje
heitje kwartje
piek gulden
knaak rijksdaalder
joetje tien gulden
geeltje vijfentwintig gulden
meier honderd gulden
(rooie) rug duizend gulden

Veel van de Bargoense woorden zijn afkomstig uit het Jiddisch en Hebreeuws, omdat het proletariaat, met name het lompenproletariaat waarin de allerarmste Amsterdamse joden voor de Tweede Wereldoorlog oververtegenwoordigd waren, een niet onbelangrijke bijdrage leverde aan de Amsterdamse penoze. Anderen pikten het Jiddisch op en begonnen het zelf ook te gebruiken zodat ze burgers voor de gek konden houden, bijvoorbeeld als ze ze iets verkochten.

Etymologie

Het woord Bargoens is volgens Van Dale waarschijnlijk afkomstig van het Franse baragouin dat zoveel betekent als "onbegrijpelijke taal". De Fransen zouden het woord hebben gebaseerd op het voor hen onverstaanbare "Bara! Gwin!" dat men Bretonse soldaten in herbergen kon horen uitroepen. ("Bara! Gwin!" is Bretons voor "Brood! Wijn!")

Overigens vinden niet alleen Fransen dat onbegrijpelijk taalgebruik klinkt als "barabarabara": de Grieken uit de oudheid noemden vreemde volkeren barbaroi, een imitatie van de klanken die die volkeren volgens de Grieken voortbrachten; in het Nederlands kennen we het klanknabootsende woord brabbelen en een beproefde theatertruc om geroezemoes na te bootsen is de acteurs voortdurend het woord rabarber te laten herhalen.

Literatuur

  • Enno Endt en Lieneke Frerichs, Bargoens Woordenboek - Kleine woordenschat van de volkstaal,

Amsterdam 1972/2003 ISBN 9789028205857

Externe links