Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
rel=nofollow

Fraktur: verschil tussen versies

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Regel 24: Regel 24:


==Foute letter?==
==Foute letter?==
In Duitsland bleef de Fraktur nog wat in gebruik terwijl in andere landen werd overgegaan op de Antiqua. Rond 1900 werd ook in Duitsland de Antiqua meer en meer gebruikt. De Fraktur beleefde kortstondig een hernieuwde populariteit als lettertype voor titeltjes, toen het onder het nationaalsocialisme werd voorgesteld als „Duits schrift”. Omdat Duitsland in andere landen binnenviel en men ''Verordnungen'' met titels in Fraktur uithing, bleef het in de andere landen in herinnering als Duitse letters.
[[Bestand:Schrifterlass.gif|{{largethumb}}|Rondschrijven van 3 januari 1941 van [[Martin Bormann]], hoofd van de NSDAP, in opdracht van [[Adolf Hitler]], waarmee de Fraktur officieel werd afgeschaft.<!---De Fraktur werd voorgesteld als ''Schwabacher Judenletter'' en vervangen door de Antiqua, die elders in Europa reeds meer gebruikt werd.---->]]
In Duitsland bleef de Fraktur nog wat in gebruik terwijl in andere landen werd overgegaan op de Antiqua. Rond 1900 werd ook in Duitsland de Antiqua meer en meer gebruikt. De Fraktur beleefde kortstondig een hernieuwde populariteit als lettertype voor titeltjes, toen het onder het nationaalsocialisme werd voorgesteld als „Duits schrift”. Omdat Duitsland in andere landen binnenviel en men ''Verordnungen'' met titels in Fraktur uithing, bleven deze letters in andere landen in herinnering als Duitse letters uit de oorlog.


Toch waren het de nazi’s zelf die ervoor zorgden dat de Fraktur in 1941 afgeschaft werd. De Fraktur werd voorgesteld als joodse letter, die te wijten was aan de invloed van de joden sinds het begin van de boekdrukkunst. Een meer praktische reden was wellicht dat men hoopte dat de communicatie in de ingenomen landen verbeterd zou worden door voor de mededelingen een lettersoort te gebruiken die men in deze landen gewoon was om lezen.
Toch waren het de nazi’s zelf die ervoor zorgden dat de Fraktur afgeschaft werd. Op 3 januari 1941 werd de Fraktur in een rondschrijven van [[Martin Bormann]], hoofd van de NSDAP, in opdracht van [[Adolf Hitler]], voorgesteld als ''Schwabacher Judenletter'', die te wijten was aan de invloed van de joden sinds het begin van de boekdrukkunst, en stelde men dat het niet juist zou zijn deze als „Duits schrift” te zien. Een meer praktische reden was wellicht dat men hoopte dat de communicatie in de ingenomen landen verbeterd zou worden door voor de mededelingen een lettersoort te gebruiken die men in deze landen gewoon was om lezen. De Fraktur werd vervangen door de Antiqua (de geschreefde Romeinse letter).


==Meer lezen ==
==Meer lezen ==

Versie van 15 jul 2016 15:43

De Fraktur is de over de eeuwen heen meestgebruikte lettersoort van het type gebroken schrift.

Fraktur ontstond als drukschrift, afgeleid van de Textura-letters. De Textura was een lettertype dat ontstond omdat men de rondingen van de letters met een ganzenveer tekende met verschillende rechte stukjes. In de Fraktur wordt deze stijl van gebroken rechte lijntjes vermengd met gebogen vormen. Een ander voorbeeld van gebroken schrift met gebogen vornen is de Schwabacher. De Fraktur onderscheidt zich hiervan door het ’olifantenslurfje’, een S-vormig sierelement, dat aan een aantal kapitaalletters wordt aangehangen.

Met Frakturschreibschrift bedoelt men handgeschreven Sütterlinletters.

Gebruik

Na verloop van tijd ontstonden een aantal regels of afspraken voor het gebruik van de Fraktur of andere gebroken lettertypes. Hiertoe behoorden het gebruik van typografische ligaturen en de twee verschillende vormen van de letter s: de ’gewone’ korte s en de lange s (ſ).

De korte s werd gebruikt op het einde van een woord of woordbestanddeel, of als tussen-s in een samengesteld woord. Op andere plaatsen in een woord gebruikte men de lange s (ſ). Voorbeelden: rechtsgeleerden, godsdienſten, misverſtand.

Ligaturen werden gebruikt voor de lettercombinaties ch, ck, dubbele s (ſſ, ß), ſch, ſp, ſt, th, tz.

In het hedendaagse gebruik van de Fraktur, bijvoorbeeld in herbergnamen, wordt vaak een s gebruikt waar volgens de traditionele regels een ſ hoorde te staan.

Leesmoeilijkheden

Ongeoefende lezers kunnen de indruk hebben dat de lange ſ op een f lijkt. Bij de ſ ontbreekt het rechterdeel van de dwarsbalk, en om het verschil duidelijker te maken, is ook vaak het linkerdeel weggelaten.

De k lijkt op de t, maar verschilt vooral omdat er een kleine lus bovenaan de dwarsbalk zit.

De x lijkt op de r, maar heeft links aan de voet een extra boogje.

Ook lijken de y en de h op elkaar, maar bij de y ontbreekt de stok, het stukje van de h dat in de hoogte gaat.

Foute letter?

Rondschrijven van 3 januari 1941 van Martin Bormann, hoofd van de NSDAP, in opdracht van Adolf Hitler, waarmee de Fraktur officieel werd afgeschaft.

In Duitsland bleef de Fraktur nog wat in gebruik terwijl in andere landen werd overgegaan op de Antiqua. Rond 1900 werd ook in Duitsland de Antiqua meer en meer gebruikt. De Fraktur beleefde kortstondig een hernieuwde populariteit als lettertype voor titeltjes, toen het onder het nationaalsocialisme werd voorgesteld als „Duits schrift”. Omdat Duitsland in andere landen binnenviel en men Verordnungen met titels in Fraktur uithing, bleven deze letters in andere landen in herinnering als Duitse letters uit de oorlog.

Toch waren het de nazi’s zelf die ervoor zorgden dat de Fraktur afgeschaft werd. Op 3 januari 1941 werd de Fraktur in een rondschrijven van Martin Bormann, hoofd van de NSDAP, in opdracht van Adolf Hitler, voorgesteld als Schwabacher Judenletter, die te wijten was aan de invloed van de joden sinds het begin van de boekdrukkunst, en stelde men dat het niet juist zou zijn deze als „Duits schrift” te zien. Een meer praktische reden was wellicht dat men hoopte dat de communicatie in de ingenomen landen verbeterd zou worden door voor de mededelingen een lettersoort te gebruiken die men in deze landen gewoon was om lezen. De Fraktur werd vervangen door de Antiqua (de geschreefde Romeinse letter).

Meer lezen

  • Judith Schalansky, Fraktur mon Amour, (eerste uitgave:) 2006.