Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
rel=nofollow

Gosjdieël: verschil tussen versies

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
(https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Gosjdie%C3%ABl&oldid=58381369 -1- Gosjdieël 25 feb 2021)
(Versie 323193 van O (overleg) ongedaan gemaakt)
Label: Ongedaan maken
 
Regel 1: Regel 1:
Gosjdieël roepen in Gruut-Gallemoeërn en omgeving
[[Bestand:Washandjes als illustratie praktijk gosjdieel.png|miniatuur]]
'''Gosjdieël (roepen)''' is een immaterieel erfgoedpraktijk uit [[Galmaarden]].<ref>{{Citeer web|url=https://immaterieelerfgoed.be/nl/erfgoederen/gosjdieel|titel=Gosjdieel|bezochtdatum=2021-02-26|werk=immaterieelerfgoed.be}}</ref>


Tradities zijn er om bewaard te worden. En da’s nu precies de bedoeling met het Gosjdieël roepen in Gallemoeërn, Tollebeek en Villezjieël en omgevinge. Hoe oud precies deze traditie is, weet werkelijk niemand. Eeuwenoud is ze, maar ze is er en ze leeft! Dankzij de kinderen en de Galmaardse Ergoedvereniging!
== Achtergrond ==
''Gosjdieël'' of ''Goshjiel roepen'' is een praktijk die vooral voorkomt in [[Galmaarden]], [[Tollembeek]] en [[Vollezele]] rond de jaarwisseling. In Zuidwest-[[Pajottenland]] hoor je dan uit de kindermonden de typische roep "Gosjdieël" (godsdeel) die langs de huizen trekken. De traditie zou eeuwenoud zijn volgens de plaatselijke overlevering.  


Het is zo dat er in bepaalde dorpen in Vlaanderen inderdaad rond de jaarwende nog andere tradities worden in stand gehouden. Maar vooral in Zuidwest-Pajottenland hoor je dan uit de kindermonden de typische roep Gosjdieël.
=== Beschrijving ===
Op 31 december gaan de kinderen uit Galmaarden en omgeving van huis tot huis om godsdeel te roepen en te vragen. Ze kloppen of bellen aan de voordeur en begroeten met een vrolijke en luide "Gosjdieël" de bewoner, die de kinderen beloont, en ze een euro(cent) of enkele euro's toestopt in een zelf gemaakt zakje, een doosje of een portemonneetje. Naar aloude gewoonte verzamelen ze het geld bij voorkeur in een washandje of ander zakje gemaakt uit handdoekenstof. Als dank volgt dan vanwege de Gosjdieëler een "Geluukeg Nuûjoeër."


Het zit zo. Op oudejaarsdag, 31 december, gaan de Gallemoeërse kinges en kinges van d’omgevinge (kinges=kinderen) van huis tot huis, van deur tot deur om Godsdeel. Ze kloppen of bellen aan de voordeur en begroeten met een vrolijke en luide Gosjdieël de bewoner, die de kinderen “nen dikke cent” geeft, en ze nu een euro(-cent) of enkele euro’s toestopt in een zelf gemaakt zakje, een doosje of een portemonneetje. Naar aloude gewoonte bij voorkeur in een echt of nagemaakt washandje. Of wat lekkere snoep, dat kan ook, maar toch liever centjes! Als dank volgt dan vanwege de Gosjdieëler een Geluukeg Nuûjoeër.
Een Gosjdieëler is een meisje of jongen in de leeftijdsgroep van 6 tot 12 jaar. Meestal is deze traditie voorbehouden aan kinderen tussen de Eerste tot Plechtige Communicant. Vaak zijn ze ook vergezeld van van hun kleuterzusje of -broertje. Meestal zijn ze bij het bedelen vergezeld van een oudgediende, een grotere zus of broer die de knepen van het vak kent. Of bij gebrek aan, door een vader of peter. Op deze manier wordt de praktijk doorgegeven.


Een Gosjdieëler is een meisje of jongen in de leeftijdsgroep van 6 tot 12 jaar, lagere schoolkinderen dus, zeg maar van Eerste tot Plechtige Communicant. Hoewel ze natuurlijk vaak vergezeld zijn van hun kleuterzusje of -broertje. Kwestie van ze op tijd in het Gosjdieëlen op te leiden en aldus de traditie voor de toekomst veilig te stellen. Meestal zijn ze bij het ”bedelen” vergezeld van een “oudgediende”, een grotere zus of broer die de knepen van het vak kent! Of bij gebrek aan, door een vader of peter. Relaties weet je, een duwtje in de rug van de kleine bedelaar en een lichtelijk zachte dwang voor de bewoner om een bijdrage in het washandje te stoppen. En vermits alle beetjes helpen om het washandje te vullen …
De kinderen gaan achter Gosjdieël tussen zonsopgang en middaguur. Op hun roep Gosjdieël antwoordt men dikwijls: ''pakt de koê bô ’t zjieël en lupt er mee noeë Villezjieël. Of ook: ''pakt de koe bô ’t zjieël, pakt de varre bô zaai gat en lupt er mee noê ‘t stad'' (een varre is een stier)<ref>{{Citeer web|url=http://www.vlaamswoordenboek.be/definities/geschiedenis/8192|titel=Het Vlaams woordenboek » vaar|bezochtdatum=2021-02-26|werk=www.vlaamswoordenboek.be}}</ref>.<ref>{{Citeer web|url=http://ergoedgalmaarden.blogspot.com/|titel=ErGoed Galmaarden|bezochtdatum=2021-02-26|auteur=Michel Matthys}}</ref>''


De kinderen gaan achter Gosjdieël tussen zonsopgang en middaguur. Op hun roep Gosjdieël antwoordt men dikwijls: pakt de koê bô ’t zjieël en lupt er mee noeë Villezjieël. Of ook pakt de koe bô ’t zjieël, pakt de varre bô zaai gat en lupt er mee noê ‘t stad … (een varre is een stier).
=== Historiek ===
Zoals zoveel tradities heeft ook dit gebruik zijn oorsprong in de christelijke eindejaarsdagen. Het was een aloude christelijke gewoonte om bij feestviering de armen niet te vergeten, vooral diegene die rond Kerstmis en Oudjaar - Nieuwjaar om hun “Gods-deel” (of armen-deel) bedelden. Sukkelaars en bedelaars wisten als geen ander dat ze met het afscheid van het oude jaar en de komst van een nieuw jaar bij het bedelen konden rekenen op de vrijgevigheid van de betere stand onder het motto “aan een arme gegeven, is aan God zelf gegeven”. Vandaar dat een milde nieuwjaarsgift of -geschenk (voeding of kledij) aan de armen “Godsdeel” werd genoemd. Gaandeweg hebben kinderen het gebedel van de voorgaande generaties kinderen overgenomen.<ref>{{Citeer web|url=https://www.hln.be/galmaarden/artuur-en-lowie-gingen-gosjdieel-roepen~a8c3700e/|titel=Artuur en Lowie gingen Gosjdieël roepen|bezochtdatum=2021-02-26|werk=HLN}}</ref>


Vanwaar komt nu dit gebruik? Het was een aloude christelijke gewoonte om bij feestviering de armen niet te vergeten, vooral diegene die rond Kerstmis en Oudjaar - Nieuwjaar om hun “Gods-deel” (of armen-deel) bedelden. Sukkelaars en bedelaars wisten als geen ander dat ze met het afscheid van het oude jaar en de komst van een nieuw jaar bij het bedelen konden rekenen op de vrijgevigheid van de betere stand. Trouwens, “aan een arme gegeven, is aan God zelf gegeven”. Vandaar dat een milde nieuwjaarsgift of -geschenk (voeding of kledij) aan de armen “Godsdeel” werd genoemd. Gaandeweg hebben kinderen het gebedel van de voorgaande generaties kinderen overgenomen.
De katholieke kerk heeft zich in de loop van de geschiedenis om het lot van de armen bekommerd. Waarbij de armen zo goed als het recht hadden om te bedelen om hun Godsdeel. De rijken en begoeden daarentegen hadden de plicht hun rijkdom met de armen te delen. Een voorbeeld hiervan is de tiendenplicht, waarbij ze “tienden”, of 1/10 van de oogst, moesten afstaan aan de geestelijken, aan de kerk, waarbij de armen werden bedacht. Armen, die zo dan via de geestelijkheid hun Godsdeel, het deel dat God toebehoorde, ontvingen.<ref>{{Citeer web|url=http://editiepajot.com/regios/37/articles/41196|titel=BEVER / HERNE - Goshjiel roepen toch geen vergane traditie?|bezochtdatum=2021-02-26|auteur=Editiepajot|werk=editiepajot.com|taal=en}}</ref>


De Kerk heeft zich in de loop van de geschiedenis altijd om het lot van de armen bekommerd. Waarbij de armen zo goed als het recht hadden om te bedelen om hun Godsdeel. De rijken en begoeden daarentegen hadden de plicht hun rijkdom met de armen te delen. Denken we maar aan de tiendenplicht, waarbij ze “tienden”, of 1/10 van de oogst, moesten afstaan aan de geestelijken, aan de kerk, waarbij de armen werden bedacht. Armen, die zo dan via de geestelijkheid hun Godsdeel, het deel dat God toebehoorde, ontvingen.
== Gosjdieël als erfgoed ==
Sinds 2020 probeert men de traditie nieuw leven in te blazen en startte men ook de procedure om als erfgoed erkend te worden op de Vlaamse Inventaris van Immaterieel erfgoed.<ref>{{Citeer web|url=http://editiepajot.com/regios/19/articles/47455|titel=GERAARDSBERGEN - Dorpsraad Viane realiseerde al heel wat|bezochtdatum=2021-02-26|auteur=Editiepajot|werk=editiepajot.com|taal=en}}</ref>


Het gebruik bestaat in Groot-Galmaarden en omgeving al veel langer dan sinds mensengeheugenis. Dankzij, nogmaals, de Galmaardse Ergoedvereniging, groeit de belangstelling van jaar tot jaar om de traditie in ere te houden. De vereniging maakt namelijk weken op voorhand de intentie van de kinderen kenbaar in de media, zodat iedereen zich kan voorbereiden op hun komst. Ook de plaatselijke scholen steunen en activeren het jonge volkje.
{{Appendix}}


Met eindejaar haalden vroeger ook de jonge misdienaars voor hun godvruchtigheid en voor de vele bewezen diensten hun Gosjdieël bij de pastoor,
[[Categorie:Galmaarden|Categorie: Galmaarden]]
 
Traditioneel heeft Gosjdieël het afscheid in zich van het oude jaar en houdt de roep tegelijk een gelukwens in voor het nieuwe jaar. Gosjdieël roepen en er als dank niks voor krijgen, zou teleurstellend zijn. Zoals zoveel tradities heeft ook dit gebruik zijn oorsprong in de christelijke eindejaarsdagen. En hoewel het door de huidige tijdsgeest en door de veranderende maatschappij niet eenvoudig is om oude volksgebruiken in stand te houden, willen Groot-Galmaarden en omgeving er alles aan doen om het voor de toekomst te bewaren.
 
En plezant dat dat is, lachende kindergezichtjes die welgemutst en met een goedgevuld washandje huppelend huiswaarts keren … het nieuwe jaar tegemoet!
 
Gosjdieël, Gosjdieël, Gosjdieël.
 
==Bron==
: Michel Matthijs
: Ergoed Galmaarden-Tollembeek-Vollezele

Huidige versie van 10 mrt 2021 om 22:22

Bestand:Washandjes als illustratie praktijk gosjdieel.png

Gosjdieël (roepen) is een immaterieel erfgoedpraktijk uit Galmaarden.[1]

Achtergrond

Gosjdieël of Goshjiel roepen is een praktijk die vooral voorkomt in Galmaarden, Tollembeek en Vollezele rond de jaarwisseling. In Zuidwest-Pajottenland hoor je dan uit de kindermonden de typische roep "Gosjdieël" (godsdeel) die langs de huizen trekken. De traditie zou eeuwenoud zijn volgens de plaatselijke overlevering.

Beschrijving

Op 31 december gaan de kinderen uit Galmaarden en omgeving van huis tot huis om godsdeel te roepen en te vragen. Ze kloppen of bellen aan de voordeur en begroeten met een vrolijke en luide "Gosjdieël" de bewoner, die de kinderen beloont, en ze een euro(cent) of enkele euro's toestopt in een zelf gemaakt zakje, een doosje of een portemonneetje. Naar aloude gewoonte verzamelen ze het geld bij voorkeur in een washandje of ander zakje gemaakt uit handdoekenstof. Als dank volgt dan vanwege de Gosjdieëler een "Geluukeg Nuûjoeër."

Een Gosjdieëler is een meisje of jongen in de leeftijdsgroep van 6 tot 12 jaar. Meestal is deze traditie voorbehouden aan kinderen tussen de Eerste tot Plechtige Communicant. Vaak zijn ze ook vergezeld van van hun kleuterzusje of -broertje. Meestal zijn ze bij het bedelen vergezeld van een oudgediende, een grotere zus of broer die de knepen van het vak kent. Of bij gebrek aan, door een vader of peter. Op deze manier wordt de praktijk doorgegeven.

De kinderen gaan achter Gosjdieël tussen zonsopgang en middaguur. Op hun roep Gosjdieël antwoordt men dikwijls: pakt de koê bô ’t zjieël en lupt er mee noeë Villezjieël. Of ook: pakt de koe bô ’t zjieël, pakt de varre bô zaai gat en lupt er mee noê ‘t stad (een varre is een stier)[2].[3]

Historiek

Zoals zoveel tradities heeft ook dit gebruik zijn oorsprong in de christelijke eindejaarsdagen. Het was een aloude christelijke gewoonte om bij feestviering de armen niet te vergeten, vooral diegene die rond Kerstmis en Oudjaar - Nieuwjaar om hun “Gods-deel” (of armen-deel) bedelden. Sukkelaars en bedelaars wisten als geen ander dat ze met het afscheid van het oude jaar en de komst van een nieuw jaar bij het bedelen konden rekenen op de vrijgevigheid van de betere stand onder het motto “aan een arme gegeven, is aan God zelf gegeven”. Vandaar dat een milde nieuwjaarsgift of -geschenk (voeding of kledij) aan de armen “Godsdeel” werd genoemd. Gaandeweg hebben kinderen het gebedel van de voorgaande generaties kinderen overgenomen.[4]

De katholieke kerk heeft zich in de loop van de geschiedenis om het lot van de armen bekommerd. Waarbij de armen zo goed als het recht hadden om te bedelen om hun Godsdeel. De rijken en begoeden daarentegen hadden de plicht hun rijkdom met de armen te delen. Een voorbeeld hiervan is de tiendenplicht, waarbij ze “tienden”, of 1/10 van de oogst, moesten afstaan aan de geestelijken, aan de kerk, waarbij de armen werden bedacht. Armen, die zo dan via de geestelijkheid hun Godsdeel, het deel dat God toebehoorde, ontvingen.[5]

Gosjdieël als erfgoed

Sinds 2020 probeert men de traditie nieuw leven in te blazen en startte men ook de procedure om als erfgoed erkend te worden op de Vlaamse Inventaris van Immaterieel erfgoed.[6]

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties
  1. º Gosjdieel. immaterieelerfgoed.be Geraadpleegd op 2021-02-26
  2. º Het Vlaams woordenboek » vaar. www.vlaamswoordenboek.be Geraadpleegd op 2021-02-26
  3. º Michel Matthys. ErGoed Galmaarden Geraadpleegd op 2021-02-26
  4. º Artuur en Lowie gingen Gosjdieël roepen. HLN Geraadpleegd op 2021-02-26
  5. º (en) Editiepajot. BEVER / HERNE - Goshjiel roepen toch geen vergane traditie?. editiepajot.com Geraadpleegd op 2021-02-26
  6. º (en) Editiepajot. GERAARDSBERGEN - Dorpsraad Viane realiseerde al heel wat. editiepajot.com Geraadpleegd op 2021-02-26
rel=nofollow
rel=nofollow